พระอนุบัญญัติ[๒๓๖] ภิกษุจงใจทำน้ำอสุจิให้เคลื่อน เป็นสังฆาทิเสส ยกเว้นไว้แต่ฝันเรื่องภิกษุหลายรูป จบสิกขาบทวิภังค์[๒๓๗] คำว่า จงใจ ความว่า รู้อยู่ รู้ดีอยู่ จงใจ ฝ่าฝืนล่วงละเมิดคำว่า น้ำอสุจิ อธิบายว่า น้ำอสุจิมี ๑๐ ชนิด คือ (๑) อสุจิสีเขียวคำว่า ทำให้เคลื่อน คือ กิริยาที่ทำให้เคลื่อนจากฐาน ตรัสเรียกว่า ทำให้เคลื่อนคำว่า ยกเว้นไว้แต่ฝัน คือ ยกเว้นความฝันบทภาชนีย์อุบาย ๔ ประการ(๑) ภิกษุทำน้ำอสุจิให้เคลื่อนในรูปภายใน (หมายถึง มือของตนเป็นต้น) (๒) ภิกษุทำน้ำอสุจิให้เคลื่อนในรูปภายนอก(หมายถึง มือของผู้อื่นเป็นต้น)(๓) ภิกษุทำน้ำอสุจิให้เคลื่อนในรูปภายในและภายนอก (๔) ภิกษุทำน้ำอสุจิให้เคลื่อนเมื่อส่ายสะเอวในอากาศ

พระอนุบัญญัติ

[๒๓๖] ภิกษุจงใจทำน้ำอสุจิให้เคลื่อน เป็นสังฆาทิเสส ยกเว้นไว้แต่ฝัน

เรื่องภิกษุหลายรูป จบ

สิกขาบทวิภังค์

[๒๓๗] คำว่า จงใจ ความว่า รู้อยู่ รู้ดีอยู่ จงใจ ฝ่าฝืนล่วงละเมิด

คำว่า น้ำอสุจิ อธิบายว่า น้ำอสุจิมี ๑๐ ชนิด คือ (๑) อสุจิสีเขียว

คำว่า ทำให้เคลื่อน คือ กิริยาที่ทำให้เคลื่อนจากฐาน ตรัสเรียกว่า ทำให้เคลื่อน

คำว่า ยกเว้นไว้แต่ฝัน คือ ยกเว้นความฝัน

บทภาชนีย์

อุบาย ๔ ประการ

(๑) ภิกษุทำน้ำอสุจิให้เคลื่อนในรูปภายใน 

(หมายถึง มือของตนเป็นต้น) 

(๒) ภิกษุทำน้ำอสุจิให้เคลื่อนใน

รูปภายนอก

(หมายถึง มือของผู้อื่นเป็นต้น)

(๓) ภิกษุทำน้ำอสุจิให้เคลื่อนในรูปภายในและภายนอก 

(๔) ภิกษุทำน้ำอสุจิให้เคลื่อนเมื่อส่ายสะเอวในอากาศ